عنوان : ارگونومی در مدارس ایده آل
مقدمه:
مدرسه، خانه وسيعي است كه تعداد زيادي از كودكان و نوجوانان، ساعات فراواني از عمر گرانبهاي خويش را در آن سپري مي كنند. مدرسه زيبا و جذاب و بهداشتي زمينه را براي يادگيري علوم و فنون فراهم آورده و شكوفايي استعدادها را تسهيل ميكند و مدرسه غيربهداشتي و نامناسب، شوق و اشتياق براي فراگيري را به حداقل رسانده و امكان پويايي و بالندگي را كاهش ميدهد. در مدارسي كه فضاي نامطلوب مدرسه، خستگي، بينظمي و آلودگي و بيتحركي را القا ميكند ،زحمات خستگيناپذير معلمان و تلاش دانشآموزان بازدهي مطلوب را به همراه ندارد. بنابراين ارتقاي بهداشت محيط مدارس و توجه جدي به اين مساله ضمن تضمين سلامت دانشآموزان ميتواند فعاليتهاي آموزشي و پرورشي را مفيدتر سازد.
تجارب گذشته نشان مي دهد كه اين مكان ها سهم عمده اي در وقوع حوادث و بروز بيماري ها در كشورهاي در حال توسعه دارند. اين مطالعه با هدف تعيين وضعيت بهداشت محيط، ايمني و ارگونومي در مدارس انجام گرفته است.
ارگونومی چیست ؟
واژه ارگونومی (Ergonomics) آمیزه ای از دو واژه ارگو Ergo (به معنای کار) و نوموس Nomos (به معنای قانون) است. هدف اصلی ارگونومی طراحی است. طراحی بصورتی که کار با انسان حداکثر تطابق را داشته باشد و در صورت عدم امکان آن، انسان با کار تطبیق پیدا کند. نتایج بکارگیری اصول ارگونومی: پیشگیری از اختلالات اسکلتی-عضلانی (مانند کمردرد، سندرم تونل کارپال یا درد شدید در مچ دست و ناحیه گردن، درد ناحیه زانو یا آرنج و ...) کمک به پیشگیری از حوادث، افزایش میزان رضایت مندی ،افزایش رفاه و آسایش ، کمک به افزایش بهره وری در کارهاو کمک به افزایش تولید است. به عبارت ساده تر ارگونومي به معناي قاعده و قانون كار كردن و يا به بيان ساده تر «متناسب كردن كار با انسان» مي باشد. دانش ارگونومي يا به عبارت ديگر «مهندسي فاكتورهاي انساني» امروزه در تمام فعاليت هاي روزمره و محيط هاي كاري انسان وارد شده است و كاربرد آن مي تواند تاثير بسيار قابل توجهي در افزايش راندمان كاري، ارتقاي بهره وري، كاهش خستگي، افزايش رضايت مندي شغلي و در نهايت پيش گيري از بروز بيماري ها و عوارض در محيط هاي كار بشود.
متخصصان ارگونومي تلاش ميکنند تا با ايجاد تغييرات مطلوب در سيستمهاي کاري از طريق جايگزيني تجهيزات، کنترل فاکتورهاي فيزيکي (دما، نور، ارتعاش و صدا)، چيدمان صحيح ابزارهاي مورد نياز اپراتور و ... کيفيت زندگي کاري را ارتقا بخشند. ارگونومی یعنی سازگار کردن بشر با وسایل کار و تطبیق دادن این وسایل برای راحت استفاده شدن توسط بشر.»
ارگونومي در حقيقت ترکيبي است از رشتههاي بيومکانيک، فيزيولوژي، آنتروپومتري و روانشناسي صنعتي که به بررسي تناسب محيط کاري اپراتور با شرايط وي ميپردازد.
مدرسه محيطي براي شكوفايي استعداد و خلاقيت دانش آموزان است، براي رسيدن به اين هدف بايد عوامل موثر در اين زمينه كه باعث تمركز بيشتر و بهتر دانش آموزان به درس و معلم مي شوند مثل روشنايي، گرما، سرما، سر و صدا، وضعيت ميز و نيمكت ها، ابعاد صندلي ها و بسياري از فاكتورهاي ارگونوميكي ديگر مورد توجه اوليا و مديران مدارس قرار بگيرد.
رعايت اين اصول و قواعد تاثير بسيار مهمي در حفظ سلامت جسماني و ارتقاي راندمان تحصيلي دانش آموزان دارد.لازم است اوليا و مديران مدارس، سازمان هاي مسئول و خود دانش آموزان در اين زمينه اقدامات لازم را انجام دهند.
آن چه مسلم است اين است كه بي توجهي و يا كم توجهي به تامين عوامل ارگونومي مورد نياز در محيط مدرسه و كلاس هاي درس مي تواند سلامت دانش آموزان را تحت تاثير قرار دهد و در صورت ادامه اين وضعيت در بزرگسالي، آن ها را مستعد ابتلا به بسياري از اختلالات و ناهنجاري هاي اسكلتي، عضلاني و قامتي به خصوص در دختران كند.
دانش آموزان امروز، بیماران آینده
کارشناسان میگویندکه بیش از 80 درصد دانش آموزان دختر ایرانی به علت فقر حرکتی به اختلالات ساختار قامتی مبتلا هستند و به طور متوسط هر دانش آموز ایرانی در مقطع دبیرستان با یک یا دو معضل مربوط به ساختار قامتی از جمله دردهای موضعی، اسپاسم و گرفتگی عضلات، اختلالات گردن ، افتادگی شانه ها، گوژپشتی و گرد بودن ناحیه پشت گودی کمر، افتادگی شانه ها، پاهای پرانتزی شکل و انحنای غیرطبیعی ستون فقرات و حتی اختلال سیستم های داخلی بدن مواجه است.
اختلالات ایجاد شده در دختران تا سن 16سالگی و در پسران تا سن 18سالگی دیگر قابل اصلاح شدن نیستند». این تأکید متخصصان طب فیزیکی درحالی است که اختلالات قامتی، در بیشتر موارد توسط مربیان مدارس و حتی والدین کاملا نادیده گرفته میشود و فرد را در آینده در معرض ناهنجاریهای جدیتری قرار میدهد واین زمانی اهمیت خود را بیشتر نشان میدهد که بدانیم بیشتر این اختلالات با تحصیل و محیط مدرسه دانش آموزان مرتبط است و رعایت نکردن استانداردها در مکانی که دانش آموزان بیشترین وقت خود را در آن سپری میکنند، در ایجاد این اختلالات نقش غیرقابل انکاری دارد.
عدم رعایت استانداردهای لازم چه از نظر زمان بودن در مدرسه و چه از نظر تجهیزات باعث شده طیف وسیعی از دانش آموزان امروز، بیمارانی باشند که در آینده به کلینیکهای فیزیوتراپی مراجعه میکنند، به طور کلی دوران رشد و بلوغ اسکلتی مهمترین مرحله شکل گیری قوس های ستون فقرات است و تشکیل این قوس ها هم بستگی به وضعیت افراد از قبیل نشستن، خوابیدن و راه رفتن دارد.
متخصصان طب فیزیکی مطالعه زیاد در دانش آموزان که مجبورند ستون فقرات را مدت زیادی در یک حالت نگه دارند را نیز عامل مهمی در ایجاد ناهنجاری های ستون فقرات میدانند که این حالت در مدرسه نمود بیشتری پیدا میکند چون با توجه به اینکه کودک مجبور است 4 تا 6 ساعت از وقت خود را در مدرسه بگذراند، آن هم بیشتر در شرایط بی تحرکی و نشسته، پس فرصتی برای بازسازی ستون فقرات باقی نمیماند که تکالیف حجیم دانش آموزان هم به این امر دامن میزند. سن رشد و توزیع متوسط قد اقتضا میکند وسایلی که در اختیار دانش آموزان قرار میگیرد، مطابق با وضعیت دانش آموز باشد و این در حالی است که متأسفانه در مدارس ما همه نیمکت ها به یک ارتفاع هستند و استانداردهای لازم از این نظر به هیچ وجه اجرا نمیشوند
رنگ فضاهاي آموزشي
رنگ به عنوان عنصر تفكيكناپذير معماري تاثير فراوان بر روح و رفتار افراد دارد و حالات رواني و عاطفي آنان را به شدت تحت تاثير قرار ميدهد.
انسان پديدههاي اطراف خويش را همراه با رنگ مشاهده ميكند و نسبت به آن واكنش نشان ميدهد. در مدارس رنگ فضاها و تجهيزات آموزشي به دليل شرايط سني و روحي كودكان و نوجوانان از حساسيت بيشتري برخوردار است، زيرا اين امر ميتواند موجب شادابي، نشاط، آرامش رواني، تحرك و تلاش دانشآموزان گردد و فرآيند يادگيري را افزايش دهد. همچنان كه ميتواند زمينه كسالت، خمودگي، بيتحركي، عصبانيت، اضطراب و افسردگي آنان را فراهم آورد. براي بهرهوري مطلوب از رنگ بايد شرايط سني و جنسيت دانشآموزان و كاركرد هر يك از فضاها موردتوجه قرار گيرد. استفاده از يك رنگ خاص براي مدارس سراسر كشور امكانپذير نيست، زيرا شرايط اقليمي گوناگون و تفاوت وضعيت آب و هوايي در استانها و مناطق، ضرورت استفاده از رنگهاي گوناگون را اجتنابناپذير ميسازد.
روشنايي در مدارس
نور يكي از اصول مهم در طراحي فضاهاي آموزشي و تامين آسايش بصري دانشآموزان است. بنابراين براي كارايي بيشتر دانشآموزان و همچنين رعايت بهداشت فردي و نيز ايجاد رغبت در آنها بايد نور كلاسها كافي باشد. نور كلاس بايد به گونهاي تنظيم شود كه شاگردان علاوه بر ديد خوب، پشت ميز خود بتوانند از فاصله معين تخته كلاس را ببينند و نور موجب ناراحتي و خيرگي چشم آنها نشود. بهترين نور، استفاده از نور طبيعي خورشيد است كه به وسيله پنجره تامين ميشود و در صورتي كه تامين نور طبيعي امكان نداشته باشد، ميتوان از نور مصنوعي استفاده کرد. عواملي كه در تامين روشنايي نوركلاسها موثر هستند، عبارتند از ابعاد پنجرههاي نورگير، نوع تخته تدريس، رنگ كلاس، رنگ و شفافيت وسايل موجود در كلاس و ميز براي كلاسها.
نور مصنوعي
منابع نور مصنوعي كه به طور عمده مورد استفاده قرار ميگيرند، شامل منابع نوري با رشتههاي ملتهب پروسپارهاي فلوئور سنت است. از آنجا كه در فضاهاي آموزشي اغلب تركيبي از نور طبيعي و مصنوعي استفاده ميشود، بهتر است از چراغهاي فلوئورسنت استفاده کرد. حتيالامكان رديف چراغها بايد عمود بر تخته تدريس و رديف نيمكتها در نظر گرفته ميشود. تامين نور كافي و مناسب در مدارس موجب افزايش ميل و رغبت به كار، دقت در عمل و افزايش بازدهي ميشود. حفظ سلامت چشم و قدرت بينايي، كاهش خستگي اعصاب و در نهايت اثر مطلوب در كيفيت آموزشي از جمله موارد مثبت نور مناسب در فضاهاي آموزشي است. گاهي اوقات با اقدامي بسيار ساده و عملي ميتوان در افزايش ميزان روشنايي كلاسها موثر بود.
آثار نامطلوب در فضاي آموزشي و چگونگي كاهش آن
آثار نامطلوب و مزاحم در فضاهاي آموزشي به سه گروه تقسيم ميشوند:
1) سر و صداي ناشي از ترافيك هوايي
2) سر و صداي ناشي از كارگاههاي صنعتي و مراكز تجاري
3) سر و صداي بازي بچهها در فضاهاي باز و ساير كلاسها
اثرات نامطلوب در فضاهاي آموزشي با منشأ خارج از مدرسه و يا داراي منشأ دروني مدرسه هستند. سروصدا در كاهش بازده آموزشي، ايجاد خستگي، تحريك اعصاب و افزايش فشارخون دانشآموزان نقش موثر دارد.
وضعيت ميز و نيمكتها
متناسب نبودن ميز و نيمكتها با ابعاد بدني دانشآموزان ناراحتيهاي كمر، گردن، خستگي زودرس، افت تحصيلي و اشكال در فشارخون آنها را موجب ميشود. بنابراين ميز و نيمكتها بايد با ابعاد بدني دانشآموزان متناسب باشند. يكي از مسائل مهم در مدارس انتخاب و تهيه ميز و نيمكت هاي استاندارد است. تعداد زيادي از دانش آموزان به دلايلي از جمله استفاده از ميز و نيمكت هاي غير استاندارد داراي ناهنجاري هاي قامتي و اسكلتي هستند كه اين ناهنجاري ها در دختران به دليل كمبود فعاليت بدني و فقر حركتي بيشتر از پسران است.
بايد توجه داشت كه دانش آموزان بخش مهمي از سنين رشد خود را يعني از 7 تا 18 سالگي پشت اين ميز و نيمكت ها سپري مي كنند.
نيمكت هاي مدارس به طور معمول در تمام پايه هاي تحصيلي يك شكل و اندازه هستند و سطح و ارتفاع آن ها تناسبي با قامت و جثه دانش آموزان ندارد. به همين دليل دانش آموزان كلاس هاي اول و دوم دبستان كه قامتي كوچك دارند هنگام نشستن پاهايشان به زمين نمي رسد سطح اين نيمكت ها براي دانش آموزان بزرگ تر كوچك بوده كه اين مقوله قوز كردن دانش آموز هنگام نشستن را باعث مي شود.
از طرف ديگر اگر فضاي كافي براي قرار دادن كيف دانش آموزان در كلاس درس وجود نداشته باشد، دانش آموزان ناچارند كيف هاي خود را در كنارشان قرار دهند كه اين اقدام باعث كاهش فضا براي نشستن ديگر دانش آموزان مي شود.قرار دادن كيف در پشت سر هم در دراز مدت مي تواند باعث ايجاد دردهاي كمر، تغيير شكل و انحناي ستون فقرات شود.
صندلی مناسب برای دانشآموزان
وضعیت میز و صندلی براساس شرایط زندگی،وراثتی،محیطی،تغذیهای و بهداشتی و جسمانی دانشآموز باید متفاوت باشد و نوع آن نیز باید با توجه به شرایط فوق تعیین شود.
ميز و نيمكت هاي مدارس علاوه بر داشتن جنس مناسب بايد طوري طراحي شوند كه وقتي دانش آموز پشت آن مي نشيند بين ساق و ران پا يك زاويه قائمه تشكيل شود و گودي كمر توسط پشتي صندلي محافظت شود به عبارت ديگر ارتفاع ميز و صندلي ها و يا نيمكت ها بايد متناسب با متوسط قد دانش آموزان طراحي شود.
تکیهگاه صندلی باید ناحیه پشت و کمر را حمایت کند وفضای کافیبین حمایت کننده کمری و کفه صندلی برای جابجایی آزادانه وجود داشته باشد.
بهتر است صندلي نيمكت به شكلي باشد كه دانش آموز بتواند صندلي را به ميز نزديك كند تا بتواند دست هاي خود را به ميز تكيه داده و تنه او با پشتي صندلي مماس باشد در ضمن ارتفاع ميز بايد به اندازه اي باشد كه كف پا به راحتي با زمين مماس شود همچنين سطح ميزها نسبت به سطح تراز بايد داراي زاويه 15 درجه بوده و به سمت دانش آموز شيب داشته باشد. امکان جابجایی و حرکت آزادانه با توجه به فاصله بین ران و سطح زیرین میز، توجه به ارتفاع میز طوری که آرنجها تقریبا همسطح با لبه جلویی میز باشد از نکاتی است که شرایط دانشآموزان را برای نشستن روی یک صندلی مناسب، مساعدتر میکند.
اولياي مدارس و معلمان بايد طرز صحيح نشستن و عوارض ناشي از غلط نشستن را به دانش آموزان آموزش دهند.
برای مثال در هنگام مطالعه سر و گردن نباید بیشتر از ۲۰ درجه به طرف پایین خم شود. علاوه بر آن، بعضی اعمال مثل تاق باز خوابیدن یا به شکم خوابیدن در هنگام مطالعه در درازمدت، دردهای ناحیه گردن و کمر را افزایش میدهد. کسانی که طولانی مدت مطالعه میکنند یا به حالت نشسته کاری را انجام میدهند، باید هر ۲۰ دقیقه یک بار عضلات خود را حرکت دهند. در واقع چهار گروه اصلی عضلات که شامل عضلات ناحیه ران، باسن، ستون فقرات و شانه میشوند، نباید به طور مداوم بیحرکت بمانند، چون در طولانی مدت صدمات زیادی را برای فرد ایجاد میکنند. اگر این توصیهها در درازمدت رعایت نشود، فرد را دچار آسیبهای جدی از جمله آرتروز، ساییدگی مفاصل و مشکلات گردن میکند که کمتر درمان قطعی برای آن وجود دارد.
ویژگیهای صندلی ارگونومیک
ارتفاع صندلی باید قابل تنظیم باشد. ارتفاع صندلی 41 تا 52 سانتی متر توصیه می شود. سطح نشیمنگاه صندلی باید دارای طول و عرض 40 تا 48 سانتی متر باشد. برای افراد چاق صندلی های پهن تر توصیه می شود. ضخامت تشک در حدود 4 تا 5 سانتی متر باشد و رویه آن از جنسی باشد که اصطلاحا بتواند تنفس کند و لبه جلو صندلی گرد و لبه بیرونی آن نرم باشد. پشتی صندلی با تشک آن زاویه بین 95 تا 110 درجه داشته باشد. عرض پشتی صندلی باید حداقل 32 تا 36 سانتی متر باشد. ارتفاع پشتی صندلی نیز بین 50 تا 82 سانتی متر توصیه می شود. صندلی باید در قسمت قرار گرفتن گودی کمر (ارتفاع 15 تا 20 سانتی متر از پایین) دارای یک قوس محدب و در قسمت پشت درای یک قوس مقعر باشد. صندلی های مورد استفاده در کار با رایانه بهتر است دسته دار بوده و دسته آن با ارتفاع میز کار مطابقت داشته باشد. همچنین درای 5 چرخ بوده و چرخان باشد. شیب کف صندلی 5 تا 15 درجه برای تمایل به جلو و 5 درجه تمایل به عقب را امکان پذیر سازد.
كوله پشتي و كيف هاي مدرسه
براساس نتايج پژوهشی كه توسط محققان دانشگاه علوم پزشكي همدان در سطح مدارس ابتدايي اين شهر انجام شده۸۳ درصد شكايت دانش آموزان از دردهاي پشت، شانه و دست ميتواند به نوعي مربوط به حمل كيف باشد. نتايج پژوهش محققان كشورمان درباره ارتباط وزن كيف مدرسه و محتويات آن با وزن بدن دانش آموزان حاكي از آن است که 2/18% دانشآموزان در موقع حمل كيف احساس ناراحتي ميكنند و در حالي كه وزن كيف اين دانش آموزان بايد كمتر از ۱۰ درصد وزن بدنشان باشد، ۱۲ درصد آنها كيفي با بيش از ۱۰ درصد وزن بدن خود را حمل مي كنند. يافتههاي اين پژوهش ها همچنين حاكي است: دختران دانش آموز بيش از پسران در موقع حمل كيف ناراحتي داشتهاند و به طور كلي ميانگين وزن كيفي كه دختران همراه با تغذيه به مدرسه ميآورند ۳۲۳ گرم بيشتر از ميانگين وزن كيفي است كه پسران به مدرسه ميآورند.
همچنين ميانگين وزن كيفي كه دانش آموزان به مدرسه ميآورند (بدون تغذيه) در دختران و پسران به صورت معنيداري متفاوت است و دختران بار بيشتري به مدرسه ميآورند همين طور ميانگين وزن كيفي كه بايستي طبق برنامه درسي به مدرسه بياورند(بدون تغذيه) نيز به نحو معنيداري در دختران دانش آموز بيشتر از پسران است. همچنين نشان داد كه وزن كيفي كه دانش آموزان مدارس ابتدايي به مدرسه ميآورند (بدون تغذيه)، نسبت به ميانگين وزن كيفي كه بايستي طبق برنامه به مدرسه بياورند (بدون تغذيه)، در سن هفت سالگي، ۱۳۸ گرم، در ۸ سالگي ۲۱۶ گرم، در ۹ سالگي ۲۰۵ گرم، در ۱۰ سالگي ۱۹۲ گرم، ۱۱ سالگي ۲۳۳ گرم و در سن ۱۲ سالگي ۳۰۴ گرم اضافهتر است.
نكته قابل توجه آن كه ميانگين وزن كيفي كه دانش آموزان (با تغذيه) به مدرسه ميآورند در سن هفت سالگي ۲۰۰ گرم بيش از سن هشت سالگي است، بنابراين كلاس اوليها بيش از كلاس دوميها بار حمل كرده و به مدرسه ميبرند.
انجمن «كايروپراكتيك» انتاريو در كانادا معتقد است شاگردان مدارس ابتدايي نبايد بيش از ۱۰ درصد وزن بدنشان بار حمل كنند و در شاگردان دبيرستاني اين نسبت نبايد بيش از ۱۵ درصد وزن بدن باشد.
پژوهشها نشان ميدهد حمل كيف سنگين پر از كتاب در يك دست يا آويخته بر شانه در يك طرف بدن از علل اصلي مشكلات كودكان در طرز نشستن، ايستادن بوده و همچنين در بد شكلي اندام نيز موثر است، زيرا وقتي كه كوله پشتي سنگين باشد كودك بيش از حد پشت را قوس دار ميكند يا سر و تنه را به جلو خم ميكند تا بتواند وزن كيف را تحمل كند. اين فشار روي عضلات گردن و پشت سبب خستگي بيش از حد و آسيب ميشود.
نتايج اين بررسي نشان داد از ميان دانش آموزاني كه در موقع حمل كيف ناراحتي داشتند ۱۶ درصد از درد پشت، ۳۸ درصد از درد شانه و ۲۹ درصد از درد دست شكايت داشتهاند.
يافتههاي پژوهشها نشان ميدهد كولههايي كه يك بند دارند باعث عدم تقارن ستون مهرهها و اختلال در توانايي طبيعي گيرندگي ضربه به وسيله ستون مهرهيي ميشوند و باعث دردهاي شانه، گردن و كمر در كودكان ميشوند.
اگر كودك كوله را بر روي يك شانه حمل كند، براي جبران وزن اضافي آن به طرف مقابل خم ميشود و اين مساله درد بخش فوقاني و تحتاني پشت و كشش عضلات شانه و گردن را به دنبال دارد.
به علاوه بند باريك برخي كولهها جريان خون و رشتههاي عصبي دستها را تحت فشار قرار داده و سبب ضعف و گزگز بازو و دستها ميشود.
ويژگي هاي يك كوله پشتي ارگونوميك
بارايج شدن استفاده از كوله پشتي طي سال هاي اخير در بين دانش آموزان در شرايط حاضر بيش از 80 درصد دانش آموزان از كوله پشتي براي حمل كتاب و ديگر وسايل خود استفاده مي كنند.كوله پشتي اگر به صورت صحيح و درست و مناسب انتخاب شود و مورد استفاده قرار بگيرد بهترين وسيله براي حمل كتاب و وسايل مدرسه است و نسبت به كيف دستي ارجحيت دارد.
بابررسي هاي انجام شده در زمينه استفاده از كوله پشتي بيش از 40 درصد از استفاده كنندگان كوله پشتي از درد ناحيه كمر شكايت دارند كه اين دردهاي موقتي دوره نوجواني احتمال ابتلا به ديسك كمر و كمر دردهاي مزمن در آينده را تا حد زيادي افزايش مي دهد.
نتايج بررسي ها مبني بر اين است كه كيف دختران به طور معمول از كيف پسران سنگين تر است،
عرض بندهاي كوله پشتي نبايد از 5 سانتي متر كمتر باشد و كيف در هنگام قرار گرفتن روي پشت نبايد روي باسن بيفتد و بهتر است توسط بند سوم در ناحيه كمر بسته شود.وزن كوله پشتي بايد حداكثر براي دانش آموزان ابتدايي 10 درصد وزن آن ها باشد به عنوان مثال وزن كوله پشتي به همراه وسايل موجود در آن برابر دانش آموزان ابتدايي بايد 5/2 تا 3 كيلوگرم و براي دانش آموزان راهنمايي و دبيرستان بين 7 تا 8 كيلوگرم باشد. به دانش آموزان توصيه مي شود: هنگام بلند كردن كوله پشتي به جاي كمر، زانوهاي خود را خم كنند و كتاب هاي سنگين تر خود را در مركز ثقل كيف و نزديك به پشت قرار بدهند ضمن اين كه براي كاهش آسيب در هنگام بلند كردن كوله پشتي مي توان قبل از استفاده آن را روي ميزي با ارتفاع مناسب قرارداد و با كمك يك نفر ديگر آن را به دوش انداخت. استفاده از كوله پشتي هاي جيب دار به دليل امكان توزيع وسايل و در نتيجه پخش وزن بار، مناسب تر هستند.در کنار همه این ها متخصصان تغذيه مناسب و ورزش منظم را در جلوگيري از صدمات جسمي دانش آموزان موثر مي دانند و آن را فاكتوري مهم براي تامين سلامت آن ها بيان مي كنند.
به مديران مدارس و اولياي دانش آموزان باید خاطر نشان کرد؛يك برنامه ريزي صحيح و درست مي تواند وزن قابل توجهي از كيف مدارس را كم كند.به عنوان مثال يك روز در كنار درس رياضي، درس انشا يا ورزش قرار بگيرد تا دانش آموزان كتاب و دفتر كمتري را با خود حمل كنند علاوه بر اين نگهداري برخي كتب و يا وسايل در قفسه اي در داخل كلاس مي تواند در اين زمينه موثر باشد. لوازمي مثل خوراكي، مداد پاك كن و يا ديگر لوازمي كه مي تواند باعث كاهش وزن بخشي از كيف دانش آموزان شود در كيف دستي جداگانه اي قرار بگيرد. استفاده از كيف هاي چرخ دار توسط بعضي از دانش آموزان دبستاني مطلوب است اما مي تواند محدوديت هايي در هنگام عبور از پله هاي مدارس، كنار جوي ها و دست اندازهاي كنار خيابان ها همچنين هجوم دانش آموزان در هنگام تعطيلي مدارس، ايجاد كند و اين موارد لازم است در هنگام خريد كيف توسط والدين مد نظر قرار بگيرد.
مربیان هم مقصرند!
به عقیده کارشناسان، نقش مربیان مدارس هم در دامنزدن به این اختلالات انکار ناشدنی است. متأسفانه مربیان ورزش تنها به دادن یک سری از ورزشهای کلیشه ای به همه دانش آموزان بسنده میکنند، در حالیکه ما تأکید میکنیم در این زمینه همه دانش آموزان در تمام مدارس باید توسط فیزیوتراپ غربالگری شوند و برای آنها ورزش های خاص تجویز شود مربیان ورزش و بهداشت باید در شناسایی اختلالات ساختاری و قامتی با هم رابطه تنگاتنگ داشته باشند و این امری است که تا به حال به آن توجه نشده،متأسفانه زنگ ورزش مدارس تنها محدود به یک زمان مشخص است که همین امر در به وجود آمدن ناهنجاری های قامتی تأثیر زیادی دارد، در حالی که بسته فعالیتهای ورزشی باید مناسب با وضعیت بدن هر دانش آموز توسط مربی تهیه شود و در اختیار او قرار گیرد. یک نکته را نباید فراموش کرد و آن این است که در بسیاری از موارد این خود دانش آموز است که به خاطر وضعیت نادرست نشستن، ایستادن و راه رفتن و همچنین عدم استقبال از ورزش مبتلا به ناهنجاریهای اسکلتی- عضلانی میشود حتی اگر همه استانداردها چه در مدارس و چه از سوی خانواده رعایت شود، ولی به دانش آموزان از نظر رعایت وضعیت صحیح تحرک و سکون آموزش کافی داده نشود، نباید منتظر کم شدن آمار مبتلایان به ناهنجاری های قامتی بود
چرا باید به انحرافات ستون فقرات توجه کنیم؟
به گفته کارشناسان، اهمیت انحرافات ستون فقرات به خصوص در دانش آموزان اولا به این دلیل است که درصورت بروز انحراف نیاز بیشتری به عملکرد عضلات دارند. دوم اینکه اعمال نابجای فشار باعث فرسایش مهره ها و لیگامان ها شده و منجر به اختلال دیسک بین مهره ای میشود به طوری که چنین فردی احتمالا در آینده دچار تنگی کانال نخاع و اختلالات حسی- حرکتی نیز خواهد شد.
سومین و مهمترین مسئله این است که اگر قفسه سینه دچار فشار شود،حجم و فضای آن برای حمایت از قلب و ریه کم شده و همین باعث تغییر عملکرد قلبی - تنفسی میشود به طوری که برون ده قلبی تحت تأثیر قرار میگیرد؛ برای همین افرادی که انحرافات ستون فقرات دارند، ظرفیت انجام کوچکترین فعالیتی از جمله راه رفتن معمولی را ندارند.
نتيجه گيري:
بر مبناي نتايج بررسی وضعيت بهداشت محيط، ايمني و ارگونومي در مدارس با معيارهاي بهداشت مدارس و ضوابط سازمان نوسازي فاصله دارد و از شرايط مطلوب برخوردار نيست. در اين مورد نحوه نظارت بر بهداشت مدارس، نقص در طراحي، ساخت و نگهداري مدارس، تغيير كاربري مدارس، كمبود بودجه و فرهنگ ايمني موثر هستند. به نظر مي رسد ايجاد هماهنگي بيشتر بين دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني و سازمان آموزش و پرورش استان در مورد اجراي كامل آيين نامه بهداشت مدارس، بازنگري در طراحي، ساخت و تجهيز مدارس، آموزش مربيان بهداشت و مديران مدرسه، ارتقاي فرهنگ ايمني و بهداشت و افزايش بودجه مدارس مي تواند در بهبود وضعيت بهداشت محيط ، ايمني و ارگونومي مدارس موثر باشد.
آموزش و توجه به اصول ارگونومی در طراحی کلاس ها، نوع و وزن کيف دانش آموزان ضرورت دارد. اگرچه تأثير عوامل فوق در درد اعضای بدن در کوتاه مدت محسوس نيست، ولی در درازمدت تأثير نامطلوبی خواهد داشت.
متأسفانه در مدارس ما هنوز برنامه ویژه ای برای غربالگری این دانش آموزان در نظر گرفته نشده است در حالی که اختلالات قامتی بسیار متنوع هستند.توصیه این متخصص این است که قبل از شروع سنین مدرسه همه دانش آموزان از نظر ابتلا به این اختلالات شناسایی شوند.
منابع:
http://www.magiran.com-1مجله دانشگاه علوم پزشكي كرمان ، سال چهاردهم، شماره 1 (پياپي 53)
http://www.hamshahrionline.ir-3
ttp://fa.wikipedia.org-4
-5کلینیک آنلاین روماتولوژیwww.rheumo.com
http://www.simaron.com/pergo.htm-6
-7روزنامه همشهری
http://amirsafety.blogsky.com-8 سایت تخصصی ایمنی، بهداشت صنعتی ، سلامت،MSDS مواد شیمایی و محیط زیست
http://www.zanko-danesh.blogfa.com-9
journal.qums.ac.ir-10 مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین دوره 13, شماره 4 - ( زمستان 1388 )
-11ميرزايی رمضان، انصاری حسين، خمری عبدالعلی، افروز مهدی، ارتباط بين شرايط ارگونومی و محيطی کلاسهای درس با احساس درد در دانش آموزان، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین، 1388; 13 (4) :36-41
http://profdoc.um.ac.ir-12 مقالات دانشگاهی و کتب استادان دانشگاه فردوسی مشهد
-13سیدعلی اسماعیلی, احمد ابراهیمی عطری, علی اکبر هاشمی جواهری،بررسی تناسب ارگونومی میز و نیمکت مدارس با برخی اندازه های آنتروپومتری دانش آموزان,ششمین همایش بین المللی تربیت بدنی و علوم ورزشی،2008،کیش, ايران